Dieta ketogeniczna, znana szerzej jako „keto”, zyskała w ostatnich latach ogromną popularność. Wiele osób decyduje się na nią ze względu na obietnicę szybkiej utraty wagi, poprawę koncentracji czy lepszą kontrolę poziomu cukru we krwi. Jednak wraz z entuzjazmem pojawiło się wiele pytań dotyczących bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście zdrowia układu krążenia. Największe kontrowersje budzi fakt, że u części osób stosujących ten model żywienia dochodzi do gwałtownego wzrostu poziomu cholesterolu LDL, potocznie nazywanego „złym”.
Jeśli zastanawiasz się, czy ta dieta jest dla Ciebie bezpieczna, lub jeśli Twoje wyniki badań po przejściu na keto uległy pogorszeniu, ten wpis pomoże Ci zrozumieć aktualny stan wiedzy medycznej i podpowie, na co zwrócić szczególną uwagę.
Co to jest fenotyp „Lean Mass Hyper-Responder” (LMHR)?
W świecie diet niskowęglowodanowych opisano specyficzną grupę osób, które reagują na ograniczenie węglowodanów w bardzo charakterystyczny sposób. Są to zazwyczaj osoby szczupłe i aktywne fizycznie, u których po przejściu na dietę keto obserwuje się tzw. „triadę lipidową”:
- Bardzo wysoki poziom cholesterolu LDL (często powyżej 200 mg/dL, a czasem nawet 400–500 mg/dL).
- Wysoki poziom cholesterolu HDL (tzw. „dobry” cholesterol, zazwyczaj powyżej 80 mg/dL).
- Bardzo niski poziom trójglicerydów (zazwyczaj poniżej 70 mg/dL).
Takie osoby nazywa się w literaturze medycznej „Lean Mass Hyper-Responders” (LMHR), czyli osobami szczupłymi o hiper-odpowiedzi lipidowej. Przez długi czas propagatorzy diety keto przekonywali, że w tej konkretnej grupie wysoki LDL nie jest szkodliwy, ponieważ pozostałe wskaźniki metaboliczne (cukier, ciśnienie, stan zapalny) pozostają w normie. Najnowsze badania rzucają jednak na tę teorię nowe, bardziej krytyczne światło.
Badanie KETO-CTA – o czym mówią wyniki?
Niedawno opublikowano wyniki głośnego badania KETO-CTA, które miało sprawdzić, czy u zdrowych osób z fenotypem LMHR faktycznie dochodzi do rozwoju miażdżycy. W badaniu wzięło udział 100 osób, które stosowały dietę keto średnio przez blisko 5 lat i miały bardzo wysoki poziom cholesterolu LDL (średnio 272 mg/dL).
Główne wnioski z obserwacji mogą wydawać się na pierwszy rzut oka uspokajające: autorzy stwierdzili, że ilość blaszki miażdżycowej u tych pacjentów nie była większa niż u osób z grupy kontrolnej o znacznie niższym poziomie cholesterolu. Jednak dokładniejsza analiza danych budzi niepokój wielu kardiologów i badaczy:
- Szybki postęp zmian: W ciągu zaledwie 12 miesięcy u ogromnej większości badanych (ok. 96%) odnotowano przyrost miękkiej blaszki miażdżycowej.
- Dynamika przyrostu: Średni przyrost blaszki u osób na diecie keto wyniósł około 18,9 mm³ w ciągu roku. Dla porównania, w innych badaniach osób zdrowych ten przyrost wynosi zazwyczaj około 4,9 mm³. Oznacza to, że u pacjentów na keto proces ten mógł zachodzić nawet kilkukrotnie szybciej.
- Krótki czas obserwacji: Rok to w kardiologii bardzo krótki okres. Miażdżyca rozwija się dekadami, dlatego brak zawałów w tak krótkim czasie nie jest dowodem na całkowite bezpieczeństwo diety.
Czy wysoki cholesterol na keto jest bezpieczny?
Wiele osób na diecie keto czuje się świetnie – mają więcej energii i lepszą sylwetkę. To może usypiać czujność. Jednak medycyna oparta na faktach wskazuje, że sam wysoki poziom cholesterolu LDL (a dokładniej cząsteczek ApoB, które go transportują) jest czynnikiem sprawczym miażdżycy.
Nawet jeśli nie masz nadwagi, nie palisz papierosów i masz prawidłowy poziom cukru, nadmiar cząsteczek cholesterolu krążących we krwi może przenikać do ścian naczyń krwionośnych i tam inicjować procesy zapalne prowadzące do powstawania blaszek miażdżycowych. Mechanizm ten działa u każdego, niezależnie od modelu żywienia, choć u osób z fenotypem LMHR tempo tych zmian może być inne niż u osób z otyłością czy cukrzycą.
Kiedy warto zachować szczególną czujność?
Jeśli stosujesz dietę keto lub planujesz na nią przejść, powinieneś zachować ostrożność zwłaszcza w następujących sytuacjach:
- Obciążenie rodzinne: Jeśli w Twojej bliskiej rodzinie występowały wczesne zawały serca lub udary (u mężczyzn przed 55. rokiem życia, u kobiet przed 65. rokiem życia).
- Gwałtowny skok wyników: Jeśli po zmianie diety Twój cholesterol LDL wzrósł o więcej niż 50% lub przekroczył barierę 190 mg/dL.
- Współistniejące czynniki ryzyka: Nawet lekko podwyższone ciśnienie tętnicze lub poziom glukozy na czczo w połączeniu z wysokim cholesterolem znacząco zwiększają ryzyko powikłań.
- Genetyka: Warto wykluczyć rodzinną hipercholesterolemię, która jest stanem uwarunkowanym genetycznie i wymaga szczególnego nadzoru lekarskiego.
Jakie badania warto wykonać?
Sama ocena cholesterolu całkowitego to za mało, by w pełni ocenić Twoje ryzyko. Jeśli jesteś na diecie keto, warto wykonać bardziej szczegółową diagnostykę:
- Profil lipidowy z podziałem na frakcje: LDL, HDL oraz trójglicerydy.
- Apolipoproteina B (ApoB): Uważana za bardziej precyzyjny wskaźnik ryzyka miażdżycy niż sam LDL, ponieważ określa dokładną liczbę cząsteczek, które mogą uszkadzać tętnice.
- Wskaźniki stanu zapalnego: Np. CRP o wysokiej czułości (hs-CRP).
- Badania obrazowe: W niektórych przypadkach lekarz może zalecić wskaźnik uwapnienia tętnic (Calcium Score) lub angio-TK tętnic wieńcowych, aby sprawdzić, czy w naczyniach nie odkładają się już blaszki miażdżycowe. Należy jednak pamiętać, że wynik „zero” w badaniu Calcium Score nie oznacza braku miażdżycy – nie wykrywa on tzw. blaszek miękkich, które są najbardziej niebezpieczne.
Jak zmniejszyć ryzyko, nie rezygnując z zalet diety?
Jeśli dieta niskowęglowodanowa Ci służy, ale Twoje wyniki budzą niepokój, nie zawsze musisz z niej całkowicie rezygnować. Często wystarczy zmodyfikować jej skład:
- Zmień rodzaj tłuszczów: Ogranicz tłuszcze nasycone (takie jak masło, smalec, boczek czy olej kokosowy) na rzecz tłuszczów nienasyconych (oliwa z oliwek, awokado, orzechy, tłuste ryby morskie).
- Zwiększ spożycie błonnika: Warzywa niskoskrobiowe (np. brokuły, szpinak, cukinia) są kluczowe dla zdrowia jelit i mogą pomagać w regulacji poziomu cholesterolu.
- Zadbaj o aktywność fizyczną: Regularny ruch poprawia wrażliwość na insulinę i sprzyja lepszemu profilowi lipidowemu.
Podsumowanie
Dieta ketogeniczna nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Choć u wielu osób przynosi spektakularne efekty metaboliczne, u części pacjentów może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu wskaźników ryzyka sercowo-naczyniowego. Najnowsze dane z badania KETO-CTA pokazują, że nawet u osób pozornie „zdrowych metabolicznie”, wysoki poziom cholesterolu może wiązać się z przyspieszonym rozwojem blaszki miażdżycowej.
Jeśli zauważysz u siebie wysoki poziom LDL lub ApoB, nie ignoruj tych wyników, opierając się jedynie na dobrym samopoczuciu. Twoje zdrowie jest najważniejsze, a zmiany w tętnicach mogą zachodzić po cichu, nie dając żadnych objawów przez wiele lat.
Zachęcamy do:
- Regularnego monitorowania badań krwi, zwłaszcza po wprowadzeniu dużych zmian w diecie.
- Konsultacji wyników z lekarzem kardiologiem lub lipidologiem, który oceni Twoje indywidualne ryzyko.
- Świadomego wybierania produktów spożywczych, stawiając na zdrowe tłuszcze i dużą ilość warzyw.
Zadbaj o swoje serce już dziś – to inwestycja, która zawsze się opłaca. Jeśli potrzebujesz profesjonalnej porady lub chcesz wykonać kontrolne badania, zapraszamy do kontaktu z naszą placówką.

